U poslednje vreme sve se više priča o biogorivu kao zameni za tradicionalna fosilna goriva i većina političara govori o tome kao o savršenom obnovljivom izvoru energije kojega može proizvoditi bilo ko i na taj način smanjiti zavisnost od uvoza energenata. Iako priča oko smanjenja zavisnosti od uvoza energenata stoji, malo detaljnije proučavanje nastanka, svojstava i načina iskorištavanja biogoriva rezultira zaključkom da su biogoriva izuzetno opasna za razvoj čovečanstva. Iako je prilično teško naći neku zadovoljavajuću definiciju biogoriva, u ovom tekstu ćemo pokušati da  odredimo osnovna svojstva i karakteristike biogoriva, njegove pozitivne strane, ali takođe i opasnosti koje donosi, te uticaje koje ima/će imati na svetsku privredu.

Stoga ćemo prvo krenuti od već spomenutog definisanja biogoriva kao novog obnovljivog izvora energije, da bi zatim preko osnovnih svojstava došli do dve najčešće vrste biogoriva (etanol i biodizel), ali i do same podele biogoriva u dve generacije. Na samom kraju rada osvrnućemo se na negativne posledice proizvodnje ovog izvora energije, čiji će temelj biti istraživanje i mišljenje brojnih svetskih stručnjaka koji se, poljuljkani mišljenjem većeg dela čovečanstva o biogorivima kao novoj nadi za smanjenje zavisnosti o štetnim i već gotovo iskorištenim fosilnim gorivima, odupiru sve većoj proizvodnji jer će ona rezultirati još većim jazom što se tiče razvijenih i nerazvijenih delova sveta.

 

BIOMASA – TEMELJ PROIZVODNJE BIOGORIVA

Ovaj pojam koji je zapravo skraćenica pojma biološka masa, označava količinu materijala donedavno živućeg porekla (biljke, životinje i njihovih produkata) koji se nalazi na određenom području Zemljine površine. Najviše je poznat iz raznih rasprava o energiji biomase, odnosno o gorivima koja mogu biti proizvedena posredno ili neposredno iz bioloških izvora. Biomasa je obnovljiv izvor energije koji se temelji na ugljenikovom ciklusu, za razliku od ostalih prirodnih izvora kao što su nafta, ugalj i nuklearna goriva. Jedno od određenja biomase je „biorazgradivi deo proizvoda, otpada i ostataka proizvedenih u poljoprivredi (uključujući stvari biljnoga i životinjskoga porekla), u šumarstvu i srodnim industrijama, kao i biorazgradivi deo industrijskoga i komunalnoga otpada“.

Energija biomase iz drva, ostataka žetve i đubreta su primarni izvori energije u razvijenim regijama. U nekim područjima je biomasa i najveći izvor energije kao što je to slučaj u Brazilu, gde je zastupljena prerada šećerne trske u etanol ili pak u kineskoj pokrajini Sečuan, gde se gorivo proizvodi iz đubriva. Za neka područja u svetu je tipična upotreba određenih izvora biomase u proizvodnji goriva, kao što je vidljivo i iz gore navedenih primera. U SAD-u su za sada najviše zastupljeni kukuruz, visoka prerijska trava i soja, dok Evropa u proizvodnji biogoriva koristi uljanu repicu, pšenicu i šećernu repu. U jugoistočnoj Aziji prednost ima palmino ulje, a u Kini sirak i manioka. Sprovode se razna istraživanja u svrhu unapređenja proizvodnje energije biomase, ali ekonomski rival nafta usporava ta nastojanja i zadržava ih na ranom stadijumu razvitka.

BIOGORIVA – ODREĐENJE I PODELA

Pošto smo odredili biomase kao izvor za proizvodnju biogoriva, sledeći korak bio bi određivanje biogoriva kao takvih. Najjednostavnija definicija biogoriva mogla bi glasiti: „Biogoriva su tekuća ili plinska goriva za potrebe prevoza, proizvedena iz biomase“. Biogoriva mogu biti proizvedena neposredno iz biljaka ili posredno iz industrijskog, komercijalnog, domaćeg i poljoprivrednog otpada. Postoje tri osnovne metode proizvodnje biogoriva. Prva se temelji na spaljivanju suvog organskog otpada (kućanskog otpada, industrijskog i poljoprivrednog otpada, slame, drva i treseta). Zatim je tu fermentacija mokrog otpada bez prisutnosti kiseonika kako bi se proizvelo biogorivo sa čak 60% metana, te fermentacija šećerne trske ili kukuruza kako bi se proizveo alkohol i esteri.

Biogoriva imaju potencijal usmeren smanjivanju produkcije ugljen dioksida CO2. To se prvenstveno temelji na činjenici da biljke, iz kojih se proizvode biogoriva, apsorbuju CO2 prilikom svog rasta, koji se pak oslobađa prilikom sagorevanja biogoriva. Međutim, budući da je energija potrebna za rast i uzgoj biljaka i njihove pretvaranje u biogoriva i zatim distribuciju, postaje jasno kako se oslobađa dodatna količina ugljen-dioksida. Emisije ugljen-dioksida koji se oslobađa prilikom proizvodnje i distribucije biogoriva se mogu izračunati pomoću tehnike nazvane „Life Cycle Analysis (LCA)“ koja se temelji na praćenju i izračunavanju emisije CO2 od početka rasta biljke, odnosno stavljanja semena u zemlju pa do ispuštanja gasa tokom izgaranja u motoru automobila.  Postoje različite vrste biogoriva koje se dele na prvu i drugu generaciju zavisno od izvora materijala za proizvodnju, troškova proizvodnje, ceni i emisiji CO2. Prva generacija biogoriva se temelji na proizvodnji iz šećera, skroba, biljnih ulja ili životinjskih masti, dok se za proizvodnju druge generacije koriste poljoprivredni i šumski otpad.

 

PRVA GENERACIJA BIOGORIVA
Već je spomenuto kako prva generacija biogoriva nastaje iz različitih biljnih i životinjskih stvari. Najpoznatije vrste prve generacije biogoriva su etanol, biodizel i bioplin

 

  • ETANOL- Etilni alkohol ili etanol, C2H5OH, je prozirna, bezbojna tečnost, specifičnog ukusa i karakterističnog ugodnog mirisa. Najčešće se nalazi u alkoholnim pićima kao što je pivo, vino i konjak. Zbog niske temperature zaleđivanja koristan je kao tečnost u termometrima na temperaturi ispod -40 °C (-40 °F), kao antifriz u automobilima.
  • BIODIZEL – je prvo od alternativnih goriva koje je postalo poznato široj publici te je najraširenije biogorivo u Evropi. Proizvodi se iz ulja ili masti procesom transesterifikacije te je u ustroju slično mineralnom dizelu. Ulja se mešaju sa natrijumovim hidroksidom i metanolom ili etanolom, a kao produkti te hemijske reakcije nastaju biodizel i glicerol. Biodizel može biti korišten u svakom dizelovom motoru kada se pomeša s mineralnim dizelom.
  • BIOPLIN – nastaje procesom anaerobnog pretvaranja organskih materijala (biorazgradljiv otpad, energetske tvari) uz pomoć anaerobnih organizama, a proizveden sadrži metan i ugljen dioksid. Bioplin se može koristiti kao izvor struje te za zagrevanje prostorija i vode. Kao gorivo, pronalazi svoju upotrebu u motoru s unutrašnjim sagorevanjem.

 

DRUGA GENERACIJA BIOGORIVA

Druga generacija biogoriva dobijena je preradom poljoprivrednog i šumskog otpada. Za razliku od prve generacije, biogoriva ove generacije znatno bi mogla smanjiti emisiju CO2, a uz to ne koriste izvore hrane kao temelj proizvodnje i neke vrste osiguravaju bolji rad motora. Biogoriva druge generacije koja su trenutno u proizvodnji su:

  1. Biohidrogen,
  2. bio – DME,
  3. biometanol,
  4. DMF, HTU dizel,
  5. Fischer – Tropsch dizel
  6. Mešavine alkohola.

 

UTiCAJ BIOGORIVA

Biogoriva kao zamena fosilnih goriva svakako nose sa sobom pozitivnu notu što se tiče uticaja na okolinu jer za razliku od fosilnih goriva, koja malo po malo bivaju iskorišćena, ona znatno reduciraju negativne posledice koje nastaju upotrebom fosilnih goriva. No, ukoliko uzmemo u obzir izvor za proizvodnju biogoriva, moramo se zapitati, jesu li ona zaista dobro rešenje za sveopšte čovečanstvo.

Naime, proizvodnja biogoriva je zapravo direktno pretvaranje hrane u naftu, pa bi dodatna potražnja za nekim vrstama hrane mogla dići cenu te hrane i tako direktno povećati rasprostranjenost gladi u svetu jer povećanje cena znači i manju dostupnost te hrane siromašnijim državama. Jean Ziegler, UN-ov specijalni izveštavač za programa „Pravo na hranu“ (Right to Food), izjavio je 2007 da će proizvodnja biogoriva povećati glad u svetu, a svoju je izjavu potkrepio činjenicom da je proizvodnja biogoriva pripomogla dizanju cena nekih vrsta hrane na rekordne stopu. Takođe je rekao da smatra legitimnim pravom država da proizvode biogoriva, ali smatra da „efekt pretvaranja stotina i stotina hiljada tona kukuruza, pšenice i palminog ulja u gorivo je apsolutna katastrofa za gladne ljude“.

Dodao je i da se cena pšenice na svetskom nivou udvostručila u poslednjih godinu dana, a cena kukuruza se u istom periodu čak učetvorostručila i time su siromašne države u Africi došle u situaciju da više ne mogu priuštiti uvoz hrane. Na kraju je zaključio da je proizvodnja biogoriva zapravo zločin protiv čovečnosti. Uticaj proizvodnje biogoriva na cenu hrane možda je najbolje vidljiv u SAD-u. U SAD-u se poljoprivrednici sve više posvećuju proizvodnji kukuruza koji se kasnije pretvara u etanol, a povećana proizvodnja kukuruza znači smanjenju proizvodnju ostale hrane i dizanje cene te hrane. Uz smanjenje proizvodnje ostalih žitarica uporedno se događa i nadmetanje proizvođača etanola i proizvođača mesa za kukuruz, pa se povećava i cena kukuruza kojeg se zbog dobiti proizvodi sve više, a samim tim će se u budućnosti povećati cena mesa.

Biogoriva se trenutno najviše proizvode od šećerne trske, kukuruza, soje i uljane repice, a istovremeno trenutno u svetu postoji oko 850 miliona ljudi koji nemaju dovoljno hrane. Kad se uzme u obzir trenutni trend pretvaranja hrane u gorivo u bogatim državama, lakše je shvatiti izjavu koju je jednom dao Jean Ziegler: „Svako dete koje umre od gladi u današnjem svetu zapravo je ubijeno dete (2006)“ (Every child who dies of hunger in today’s world has been murdered – 2006).

 

Miloš Predojević

 

Izvori:

Wim Soetaert,Erik Vandamme“Biofuels” John Wiley & Stons, West Sussex 20009

Alan H. Scragg “Biofuels: Production, Application and Developmen” CABI London 2009

 

 

1