Narod bez istorije, kulture i tradicije je narod bez budućnosti. Srbi, sa razlogom mogu biti ponosni na svoju bogatu istoriju i kulturno nasleđe koje su naši preci krvlju i znojem očuvali i ostavili u amanet.  Kolevka srpskog pravoslavlja nalazi se u srcu Srbije, na Kosovu i Metohiji.

Danas, u 21-om veku postoji opasnost da zaboravimo odakle potičemo i gde je centar srpskog pravoslavlja i kulture. Postoje dva razloga ovakve pojave. Prvi jeste trenutna situacija u pokrajni, koja je primorala naš narod u ostalim delovima zemlje da se seti kolevke svoje kulture samo u predizbornim kampanjama ili pregovorima o pridruživanju Evropskoj uniji, gledajući na nas kao na teret koji su osuđeni da nose na svojim leđima. Da se razumemo, mi nismo kamen spoticanja, već kamen temeljac. Bez Kosova i Metohije ne bi bilo ni Srbije, kao što danas bez Srbije ne bi bilo ni Kosova i Metohije. Drugi razlog jeste upravo globalizacija i proces modernizacije društva koji smo mi shvatili preozbiljno u želji da postanemo ravnopravan član zapadnog društva. Očuvanje našeg identiteta i kulture nije i ne treba da bude kontradiktorno svetskim procesima. Koliko god mi postali moderni i liberalni, ništa od toga nam ne znači puno ukoliko ne istrajemo u očuvanju onoga čto nas čini jedinstvenim u svetu. Očuvanje naše tradicije i poštovanje istorije i kulture moraju da postanu prioritet svakog stanovnika Srbije.

Tema ovog članka nije ulazak u politiku ili demonizacija svetskih procesa. Tema ovog kao i svih drugih članaka koji slede na ovu temu jeste upoznavanje mladih sa njihovim kulturnim nasleđem, kao i slanje poruke srpskom narodu, ma gde on živeo, da lepote Kosova i Metohije mogu da dožive i prežive bez obzira na postojeću situaciju uz pomoć Turističke Organizacije Gračanica i Opštine Gračanica kao pokrovitelja ove organizacije.

Opština Gračanica, na čelu sa gradonačelnikom Branimirom Stojanovićem, je turistički sector označila kao prioritet opštine i ne samo kao plan ekonomskog razvoja, već i kao integralni segment našeg društva koji je neophodan za očuvanje naše istorije i kulture. Kompetentan tim ljudi radi na ovom projektu, i prvi rezultati ove organizacije su već vidljivi. Poboljšanje infrastrukture, izrada brošura, proučavanje i poboljšanje usluga ugostiteljskog sektora, kao i stvaranje mreže turističkih organizacija je bio prvi korak TO Gračanica ka velikom cilju koji smo postavili ispred sebe. Taj cilj jeste upravo dovođenje što većeg broja ljudi iz svih delova Srbije koji su zainteresovani da dođu i upoznaju se sa bogatim kulturnim, verskim i istorijskim nasleđem svoje zemlje. Sama opština Gračanica poseduje turističke lokacije kao što su Gračanačko jezero, ribnjak Radevo, reke Gračanka i Sitnica, spomenik Milosu Obiliću, manastir Gračanica (1321), Ulpijana (I vek), crkva Svete Nedelje (1864), crkva Svete Trojice (1989), crkva Svetog Dimitrija (1855), crkva Svetog Grigorija Bogoslova (1935), crkva Svetog Dimitrija (13-og veka), Crkva Svetog velikomučenika Pantelejmona (1996), Crkva Svetog velikomučenika Lazara Kosovskog (1905), saborna crkva Svete Velikomučenice Nedelje (1986), crkva Svete Petke (1938). Pored svih ovih lokacija, TO Gračanica organizuje posete Gazimestanu, Brezovici, kao i spomenicima, manastirima i crkvama u ostalim delovima Kosova i Metohije.

 Opština Gračanica

Opština Gračanica nalazi se na centralnom delu Kosova, na samo 8 kilometara od Prištine i 17 kilometara od aerodroma Slatina, na istočnom obodu kosovske kotline, tamo gde se blago izdižu ogranci Veletina i nešto strmije padine Staževca odakle iz pritoke rečica Androvačke i Mramorske nastaje Gračanačko jezero. Podignutom branom 1966. godine počinje reka Gračanka koja se pruža kroz teritoriju opštine Gračanica i uliva u reku Sitnicu. Teritorija opštine obuhvata površinu od 121,10 km2 i predstavlja ruralnu multietničku sredinu u kojoj živi oko 25.000 stanovnika. Danas se Gračanica razvija u urbanijem pravcu, sa mnogim kulturnim i umetničkim dešavanjima na teritoriji opštine.

U ranom istorijskom dobu, na mestu današnje Gračanice nalazio se grad Ulpiana. Bio je to grad pod rimskom vlašću, ali sa svojom samoupravom, ustavom i zakonima, a njegovi građani su posedovali rimsko građansko pravo, čak i pravo glasa. Prvi zabeležen pomen sela Gračanice je u pismu pape Benedikta IX barskom nadbiskupu Marinu 1303. Godine. U pismu se pominje katolička parohinja Grazaniza. Gračanica se pod ovim imenom pominje prvi put u Gračanačkoj povelji kralja Milutina iz 1321. godine, izdatoj povodom osnivanja manastira.

Manastir Gračanica

Manastir Gračanica je jedan od najlepših spomenika srednjovekovne kulture iz XIV veka, sagađen na temeljima srušene Bogorodičine crkve iz XI veka. Podigao ga je kralj Milutin između 1315. i 1321. godine  kao poslednju od 42 crkve koju je sagradio tokom svoje vladavine. Kao i drugi manastiri kralja Milutina, Gračanica je bila i ostala simbol ponosa svog naroda, održavajući ga u životu uprkos svim nedaćama.

Građena je u srpsko – vizantijskom stilu. Crkva je od tesanog kamena i ima pet kubeta i tri apside sa osnovom upisanog krsta, te kao takva pripada grupi prvoklasnih arhitektonskih ostvarenja svoga vremena. U crkvi se nalaze freske koje prikazuju rodoslov dinastije Nemanjića, kopija iz manastira Dečana, zatim lik kraljice Simonide, žene kralja Milutina i kćeri vizantijskog cara Andronika II. Zbog svoje atipične konstrukcije unutrašnjost nije bila podesna za oslikavanje. Vodeći slikari, Mihailo i Evtihije, bili su dvorski slikari kralja Milutina. Kompozicije fresaka ukazuju na bogoslovsku učenost slikara i naručioca. U crkvi postoji preko 200 likova svetaca i preko 100 kompozicija svetaca.

Gračanica spada u najočuvanije srpske crkve iako je više puta stradala od Turaka. Prva pustošenja su nastala u periodu između 1371. i 1383. godine kada joj je spaljen pirg (kula, toranj) i biblioteka. Pad Carigrada 1453. i pad Novog brda 1455. primoravaju mitropolita da beži na sever gde je bila slobodna srpska teritorija pod vlašću Đurađa Brankovića. Godine 1481. manastir se pojavljuje u turskim spisima, a oko 1540. godine se formira štamparija i vrši obnova crkve. Posle obnove krova 1620. godine manastir stagnira, a u 18 veku gubi svoj značaj. Zbog takvih prilika od prvobitnog manastirskog kompleksa ostala je samo crkva sa pripratom (predvorje crkve). Posle Prvog srpskog ustanka deo Srbije je oslobođen pa je polovinom 19. veka Gračanica dobila na značaju ne samo kao religiozni već i kao kulturni centar. Godine 1878. Gračanica je privremeno bila oslobođena, ali je Berlinskim kongresom vraćena Turskoj. Posle balkanskog rata 1912. Najzad je dospela u srpske ruke. U Gračanici je živelo stotine monaha koji su već u ranom periodu razvili veoma intenzivnu duhovnu i umetničku delatnost. Posle drugog svetskog rata manastir su obnovile monahinje i od tada je ženski manastir. Manastir Gračanica je nekoliko puta granatiran od strane albanskih terorista tokom rata na Kosovu i Metohiji 1998.-1999. godine, kada je pretrpeo oštećenja prednje fasade. Danas, manastir Gračanica pripada UNESCO svetskom kulturnom nasleđu u opasnosti.

 

Ivan Tomić

 

Izvor: medias.rs

0